علي محمد حق شناس زبان‌شناس و استاد برجسته ، پژوهشگر ، اديب و شاعر و استاد برجسته‌ِ دانشگاه ظهر روز جمعه‌ دهم ارديبهشت ديده از جهان فرو بست .

سال نو مبارک .در آغاز سخن و در اولین شماره‌ی وازنا در سال 89 قبل از هر چیزی من و همکارانم از این که نتوانستیم برای نوروز، شماره‌ی ویژه ای تدارک ببینیم و به وازنا سروشکلی شاد و نوروزی بدهیم متاسفیم. با این حال اگرچه خیلی دیر کرده‌ایم و دیر آمده‌ایم، امیدواریم سلام و شادباش نوروزی ما را بپذیرید. سال 88 از آن سال‌ها بود که به اندازه‌ی چند ده سال حرف برای گفتن داشت و از همین حالا می‌توان پژواک آن حرف‌ها را در سال 89 شنید. اما...

برای همه ی ما، سال گذشته(سال 88) ، بحر طویلی از تلخی ها بود که کارکرد مرثیه وار پیدا کرد. برای آنهایی که زدند وبرای آن هایی که خوردند. برای کسانی هم که به ظاهربی تفاوت نظاره گر بودند ، ژن هایی معیوب به یادگار گذاشت.

سال عجيبي بود. براي مملكت ما واقعن سال عجيبي بود. سه ماهه‌ي اول سال در تب و تاب و شور و هيجان انتخاباتي متفاوت سر شد و نه ماه بعد، عواقب نتايج انتخابات گريبان همه را گرفت و طبعن شعر هم از اين امر مستثني نماند. سال 88، سال بازگشت دوباره‌ي شعر‌هاي صريح سياسي و اجتماعي بود.

منصور خاكسار شاعر و فعال سياسي سرشناس ايراني مقيم آمريكا در واپسين روزهاي سال 1388 خورشيدي در سن 71 سالگي دفتر زندگي خويش را بست.

پس از شام
در کنارت نخواهم نشست
تا به عادت بیست ساله
دیوان شاعران را بگشایی
و پس از مولای روم و شیخ شیراز
دهقان توس و حکیم گنجه از حجت خراسان بخوانی
و میان من و خود
با آن تبعیدی به یُمگان نشسته
رد پایی بیابی

برادرم هم
نه از جمیله الجزایری حرف می‌زند
نه از میدان تیان من و نه از امثال چگوارا
و حالا همه سر می‌جنبانند حتا پسرم

سرد است سنگ
و تاریکی از همه جا فرو می افتد
مثل پلک های هلاک
درآرزوی پرنده شدن

اصلن به عقب برگردیم
نفت ملی شد!
اما آبادان به بشکه‌ها پناه آورد

برگردیم به قبل از سیگار مشترک
به ذهن تو در پشت در
که موکولم نکرده‌بودی به بعد
به...

تنها گلوله می تواند
از آن‌همه آرزو بگذرد
و سالها بعد در خاطراتت تیر بکشد:

«آن زن را بنگر
که به سوی تو می‌آید با تردید
در شعاعِ نوری که از شکاف در زده بیرون
دری که شبیهِ نیشخندی به رویش باز می‌شود
ومی‌بینی حاشيه‌ی دامن‌اش را
که پاره‌پاره است و خاک‌آلود
و تو می‌بینی گوشه‌ی چشمش را
که مثل سوزنِ ته‌گرد می‌چرخد»

باید پیدا کنم
راهی بس روشن و هموار
راهی برای هر دومان
ساده و معمولی، مثل لبخندی و تکان دستی.

دوشیزه نانسی الی کات
میان تپه ها شلنگ تخته می انداخت و آن ها را زیرپا می گذاشت
میان تپه ها سواری می کرد وآن ها را از پای در می آورد
تپه های بی حاصل نیو انگلند

دهانت را با دستانت پاک کن و بخند؛
جهان می گردد
مثل زنان باستانی
که در زمین های متروک هیزم جمع می کنند.

ترجمه ای که پیش رو دارید از شعری است سروده ی تی. اس. الیوت، این شعر می بایست به صورت درآمدی بر منظومه ی عظیم الیوت، یعنی سرزمین بی حاصل (The Waste Land)، منتشر می شد که الیوت بنا به توصیه ی دوستش ازرا پاوند (Ezra Pound) از چنین کاری صرف نظر کرد و شعر را در سال ۱٩٢٠ منفردا ً انتشار داد.

وقتی آقای اپالینکس در امریکا می گشت
طنین خنده اش میان فنجان های چای می پیچید
من به آقای ترد می اندیشیدم
به آن پیکر نازک میان درختان غان
و به خداوندگار ک.ی.ر می اندیشیدم
در حالی که بانوی تاب سوار خیره مانده بود در چمنزار

امواج قهوه‌ای مِه
چهره‌های در هم از پایین خیابان و
اشک عابری با دامن گِلی و
لبخند بی‌مقصدی که در هوا شناور است
و در آستانه‌ی بام‌ها ناپدید می‌شود را
برایم رقم می‌زند.

تو هم لاشخوري هستي
برو چروك‌هاي صورتت را بتونه كاري كن
اين چنگال من را هم بگير . مي‌تواني مخت را با آن جرم گيري كني
به چه حقي از آدم‌هايي مثل من براي تجربه‌هايت استفاده مي‌كني؟
اين هم ده سو بابت مستراح .

توماس استرنز الیوت Thomas Stearns Eliot ( 1888-1965) شاعر، منتقد، مقاله نویس و نمایشنامه نویس انگلیسی متولد آمریکا است.
الیوت یکی از بزرگترین شاعران مدرن جهان، چنان تاثیری بر ادبیات زمانش داشت که برخی از منتقدین بر این باورند که او با هیچ یک از نویسندگان قرن بیستم برابری نمی کند. در حالی که الیوت اغلب سنت های مابعدطبیعی و نمادگرایانه را تداعی می کند، تجارب آشکار او را در زمینه فرم، جمله بندی، و آهنگ کمک به آغاز دوره ای نو در ادبیات آمریکا و انگلیس کرد

الیوت در این مصاحبه، که نسخه‌ی اصلی آن در مجله‌ی انگلیسی‌زبان ِ پاریس ریوی‌او (Paris Review) منتشرشده‌است، به بحث در مورد سبک و سیاق خود به عنوان یک شاعر، تأثیر ِ دیگر نویسندگان بر کارش، و همچنین روابط حرفه‌ای‌اش با اِزرا پاند (Ezra Pound) پرداخته‌است.

دشواریِ شعر (چنانکه از شعر مدرن انتظار می رود) ممکن است از چند دلیل ِ عمده ناشی شود. در ابتدا ممکن است به دلایل ِ شخصی شاعر خویشتن اش را به مبهم ترین شکل بیان کند؛ این امر می تواند تأسف برانگیز باشد، اما به نظر من باید خوشحال باشیم که انسان به هر حال قادر به تبیین ِ خویشتن بوده است. یا شاید دشواری از بداعت ناشی می شود؛ چنانکه می بینیم، وُردزوُرث، شِلی، کیتس، تنیسون و براونینگ مورد استهزا قرار می گیرند—اما باید بگوییم که براونینگ اولین شاعری بود که شاعر«شعر دشوار» نامیده شد.

الیوت در ایران شناخته‌شده‌ترین شاعر آمریکائی است. البته امروز بوکاوسکی و براتیگان شانه‌به‌شانه‌ی او مطرح شده‌اند. از یک طرف، به خاطر شکاکیت مفرط شان به هر امر ذهنی، ‌ارزش‌، هنجار و کلیتی که با روحیه‌ی رادیکال‌نمای دهه‌های هفتاد و هشتاد در ادبیات ایران کاملا ً هم‌نوا بوده است. (رادیکال‌نما از این جهت که با حفظ فاصله‌ی ایمن و پرهیز از درگیر شدن با گفتمان‌های "غیرخودی" هم ژست تهی (empty gesture) رادیکال بودن را حفظ کرده‌اند و هم بهای رادیکال بودن را نپرداخته‌اند.

قبل‌التحریر:با «زهره اکسیری» قرار ومدارهای زیادی داشتم در باب این ویژه‌نامه و قول‌های زیادی دادم، که زندگی نگذاشت و نشد. این نوشتار هم قرار بود مقاله‌ی پژوهشی پر و پیمانی باشد، که باز هم به همان دلیل اولی نشد. پس آن را به مثابه‌ی کنجکاوی و برخی آرای شخصی من بدانید در باب تاثیر «الیوت» در شعر نوی فارسی، نه یک مقاله‌ی درست و حسابی و چفت و بست‌دار.

پیداست که خواننده واقعی و خواننده دروني بسیاری اوقات یکسان نیستند و با فاصله ای از هم در برابر متن زندگی می کنند. بافت اثر، متن و خواننده همگی عواملی هستند که در ایجاد و تنظیم این فاصله دخیل اند. در متنی باز فاصله میان خواننده درونی و خواننده واقعی افزایش می یابد و چنین متنی قابلیت داشتن انواع خوانندگان و انواع خوانش ها را داراست. در سرزمین هرز الیوت بنا به تعاریفی که نقل شد فاصله میان این دو سطح از روایت افزایش می یابد

تامس استرن الیوت (1965-1888) از چهره های برجستۀ دورۀ مدرنیسم انگلیسی است. او به سمبولیسم فرانسه علاقه مند بود. سمبولیسم فرانسه بر این باور بود که شاعر باید زبانی نمادین خلق کند که قادر باشد طبیعت گذرا و مبهم تجربیات انسانی را به خواننده منتقل کند. آنها معتقد بودند که توصیف دقیق و مستقیم نمی تواند ماهیت این تجربیات را به تصویر بکشد؛ بلکه گاهی مجموعه ای از ایماژها قادرند حالات ذهنی و روحی انسانها و تجربیاتشان را بهتر منتقل کنند. او از ایماژیسم نیز تاثیر گرفت.

درمجموعه‌ي شعر «کارنامه خون » زمان خطی است. از گردش واقعه‌ی سیاهکل در اواخر سال 49 شروع می شود و یک به یک تیرباران‌ها و بمب گذاری‌های سال 50 را برمی شمرد. در واقع منصور خاكسار با تکرار عبارت «سال پنجاه، سالی که...» مدام واقعیت تقویمی زمان را به خواننده گوشزد می کند. برعکس در «قصیدهسفري در مه» زمان، دوری است و شروع و پایان آن معلوم نیست.

بی شک انقلاب شعری ما تا آخرین سال‌های زندگی نیما ادامه یافت و او برخی از بهترین شعرهای خود را در سال‌های آخرین زندگی اش نوشت: به عنوان مثال شعر «هست شب» را.دهه‌ای که پس از درگذشت (1338) او فرا رسید شاهد شکوفایی ویژه‌ای در شعر ما بود. دهه‌ي چهل را برخی دوره یا دهه‌ي زرّین شعر ما برشمرده اند اما کمتر به دلایل آن پرداخته اند.یکی از دلایل اساسی و نخستین آن بی شک همین به نتیجه رسیدن انقلاب نیمایی بود.

اینکه کاریکلماتور را ترکیبی از کاریکاتور و کلمه بدانیم و اینکه بگوییم به نوشته های پرویز شاپور اطلاق می شده و نخستین بار احمد شاملو آن را در مجله ی خوشه به کار برده ، توضیحی سطحی است که نه جامعیت و مانعیت کافی برای ممانعت از ورود انواع نثرهای دیگر به این حوزه را دارد ونه حتی می تواند کاریکلماتور را آنطورکه لازم است معرفی کند .

آن‌قدر که در یک شرح بلاغی و در قواره‌ای ساده و خوشدوخت بتوان از مختصات کتابی گفت، باید اشاره کرد که اساس این شعرها را تداعی‌هایی می‌سازد که در جهت سازمندی رمانتیک شکل و محتوا حرکت می‌کنند. اما کلی‌گویی و وجه بیانگرانه‌ی پرشدت و طبیعت‌گرایی رمانتیک برای ابراز درونیات مسئله‌ی اصلی این شعرهاست. شاید بار غنایی مستبدی که لحن شعرها دارد جا برای تجربه‌گرایی نمی‌گذارد.

در اغلب شعرهاي مجموعه‌ي«نردبام گیلاس ماه را قرمز نمی کند» سروده‌ي سوري احمدلو نوايي نوستالژيك در حال نواخته شدن است. شاعر با زمهريري سرد و البته محافظه كارانه گذشته‌اي را مي كاود كه اكنون نيست، و شاعر انسان اكنون است و انسان امروز به نوعي محتوم به تنهايي است.

چندآوایی را در اشعار سعدی گلبیانی به شکل های مختلف می توان ردیابی کرد: گاهی بخشی از شعر که از سطرهای دیگر متمایز شده و آوایی که گاهاً واقعه یا خاطره ای در گذشته را روایت می کند، با روایت ِ اصلی شعر در می آمیزد. راوی ِ اشعار ِ سعدی گلبیانی اغلب سعی دارد با آوای اشخاص و چیزهای «دیگر» سخن بگوید؛تأکید می کنم که به جای آنها سخن نمی گوید بلکه به قول ِ باختین در آنها «حل می شود»

مجموعه شعر «من عيسي بن خودم» مجموعه اي است متشكل از 23 اثر نسبتا بلند از سروده هاي مانا آقايي كه در سال 1386 (بهار2007) توسط نشر آلفابت ماكسيم در استكهلم سوئد به چاپ اول رسيده است.
اين مجموعه را بدليل برخورداري از نگاهي نو و مدرن و همساز با وضعيت هاي عيني در جهان پيرامون كه منجر به ايجاد زباني سالم و داراي تشخص شعري شده و از طرفي بدليل بهره مندي از انديشه اي همزيست با مشتركات و دغدغه هاي قابل توجه انساني دركناربرجستگي هاي شاعرانه ، تخيل خيره كننده اما نزديك به واقيعت ، ذهن سيال ، وجود طنز دروني و قابل توجه و تحسين در آثار و نيز تنوع در دايره واژگاني و موضوع نگري سروده ها، مي توان مجموعه اي موفق و قابل تحسين دانست

«به نظر شما من واقعا پشت عكاسي مخفي شده ام؟»اين سئوالي است كه شاعر-عكاس ما در مجموعه‌ي جديدش با نام «افشين هاي شاهرودي» با خودش زمزمه مي كند.آيا واقعا افشين شاهرودي پشت عكس‌هايش مخفي شده؟ براي جواب به اين سئوال، به سراغ شعرهاي ديداري شاعر مي روييم.

در شعرهای دفتر« زنی آمد مرا بپوشد» سروده آزيتا قهرمان پیش از هر چیز رفتار شاعر با زبان جلب توجه می‌کند. تلاش برای به اخیه کشیدن وجه متعارف بیانگری، عدم استفاده از ادات تشبیه و پرهیز گاه ‌و بیگاه از پیش‌برد شعر بر اساس جانشینی‌های منجر به استعاره از خصلت‌های زبان این شعرهاست. آن‌چه که روشن است این است که چنین خصلتی با گسست‌های نحوی و شکست‌های قواعد هنجار شده‌ی دستور، ایجاد نمی‌شود.

دربسياري گوشه‌ها به ويژه بخش‌هايي كه چالشي اجتماعي را طرح مي كند،روالي توضيحي پيدا مي كند ورويكردي به هنجارآفريني ديگرگوني درزبان درآن كمترديده مي شود و ضرباهنگ موسيقيايي شعرنيزريتمي يكنواخت داردكه هرچند با دوران روزهايي كه درخاطره هاي راوي مي گذرد،همخواني دارد اما به بافت زباني خودويژه اي نزديك نمي شود وامكانات شعري موجود درآن نيز سياقي دارد كه در نمونه شعرهاي اجتماعي پيش ازآن نيزقابل رويت است

در اتمسفر مجموعه‌ی «یک سیب در سه دیس»سروده محمد آشور سه دیدگاه اما به نسبت‌های متفاوت قابل رصد است: 1) مطلق‌‌نگری 2) نسبی‌باوری 3) نسبی‌نگری . هرسه پارامتر در اشعار اين كتاب ديده مي‌شود امّا به‌ترتيب؛ نسبي‌نگري به‌ميزان بسيار زياد و بُعد نسبي‌باوري و در آخر مطلق نگريستن با ميزان نسبتاً كم‌تر در تمامي اثر جريان دارد. مخاطبي در ارتباط با مجموعه موفق‌تر مي‌باشد كه خود با ديدگاه غالب مذكور در اثر غور كند؛ چرا كه نسبيتي در كتاب موج مي‌زند كه گاها به نسبيتِ ارتباطات، تصاوير خود و هر آن‌چه در تجارت با مخاطب مي‌دهد و مي‌گيرد باور ندارد.

مهرنوش قربانعلی با انتشار اولین مجموعه شعرش ؛ «درناتمامی خود» که از تاریخ انتشارش بیش از یک دهه می گذرد،دغدغه های درونی خود را با نگاهی انفرادی و متمرکز به فضاهای تاریخی به مخاطب شعرهایش نشان داد.
از کتاب اول او تا به امروزو انتشار مجموعه شعر«به وقت البرز» و سپری کردن دوره ها و فضاهای متنوع شعری،هربار حرف تازه تری به شعرهایش افزود.و دغدغه ی تازه شدن و متفاوت نویسی را به خوانندگان شعرهایش گوشزد کرد.

مجموعه شعر يك آدم با آرواره هاي معمولي مجموعه ايست متشكل از 61 اثر از سروده‌هاي كيانا رشيدي كه در سال 1387 با تيراژ 1100نسخه توسط نشر ثالث به چاپ اول رسيده است.
آثار اين مجموعه غالبا در ژانر آثار كوتاه قرار دارند و در وجوه زباني و معنايي داراي افت خيزهاي قابل بحثي مي باشند كه به آنها اشاره خواهد شد.

مجموعه شعرمن گرگ خيالبافي هستم اثرالياس علوي(شاعرافغانستاني) كه توسط انتشارات آهنگي ديگربه چاپ اول و دوم رسيده است ،در نگاهي كلي مجموعه اي است متشكل ازآثاري با زباني ساده و يكدست كه بدليل شفافيت درايجاد تصاوير،تخيل وانتقال حس وانديشه ونيز برخورداري ازمعيارها وعناصر منطبق بر مصاديق زندگي امروز يكي از شاخصه هاي ممتاز اين مجموعه به حساب مي آيد.

کتاب «شعر آینه اندیشه» تاليف عليرضا پورمسلمي استاد رياضي دانشگاه همدان به بررسی شعر های ضیاء موحد می پردازد.

مجموعه‌ي شعر«زني آمد مرا بپوشد» سروده‌ي آزيتا قهرمان از سوي نشر آهنگ ديگر منتشر شده است. ما در این دفتر با شاعری روایتگر ومسلط روبرو هستیم که پر بیننده است و روح شعر در زبان ساده اش جاری است. به نظر نمی رسد کوشش فراوانی برای ارائه ی تصاویر کرده باشد ولی سرشاری تخیل و تصاویرش که گاها به بلوغی دست نیافتنی در واژه ها می رسد، نشان گر تجربه و پختگی اش در بکارگیری واژگان است.

«سكوت اگر كه بشكند» نام تازه‌ترين مجموعه شعر منتشر شده از «ويدا فرهودي» شاعر نام‌آشنا و كهنه‌كار مقيم فرانسه است كه توسط نشر گردون برلين به چاپ رسيده است. پيش از اين نيز «فرهودي» مجموعه‌هايي چون «زلف انديشه»، «بر گونه‌هاي سرخ شكفتن»، «اي شعر پروازم بده»، و «موج خواهش» را منتشر كرده است. شعرهاي اين دفتر بيشتر در قالب غزل سروده شده‌اند.

آنتولوژي شعر ايران از دوره‌ي كلاسيك تا معاصر با ترجمه ابتهاج نوايي در كرواسي منتشر شد. اين آنتولوژي كه از آغاز شعر فارسي يعني سروده‌هاي رودكي شروع مي‌شود و به امروز مي‌رسد، با ترجمه‌ي ابتهاج نوايي به زبان كرواتي منتشر شده است .عنوان كتاب منتشرشده «!BUDI BISER,BISER BUDI IS» است كه به گفته‌ي ابتهاج نوايي مترجم، اين عنوان برگرفته از مصراع «دردانه شو، دردانه شو» مولوي است.

مجموعه‌ي شعر شهرام پوررستم، با عنوان «درخت‌ها به خانه‌ي بخت مي روند» منتشر شد. در اين مجموعه كه دومين كتاب شعر او محسوب مي‌شود 78 شعر سپيد شاعر گردآوري شده است. عمده مضمون اشعار او را طبيعت شهري و روستايي، شعرهاي عاشقانه و اجتماعي در بر مي‌گيرد.

مجموعه ی شعر «یکی مرا به کلینیک معرفی کند» ، سروده ی رحیم فروغی که نخستین دفتر شعرش نیز می باشد، در ماه گذشته در یکی از جلسات رنگ واژه مورد بررسی ونقد قرار گرفت که جمعی از شاعران هم در باره ی آن سخن گفتند. جلسه که با معرفی رحیم فروغی توسط پویا عزیزی صورت گرفت با شعر خوانی خود شاعر شروع گردید.

اتفاق صبح جدیدی نیست
من تکرار می شوم یک دو!
سه چهار!
تا شمالی ترین خاطره ها
از فنس های دور و برم

كور زاييده شدم انگار
كه چشم‌هايم را
از اسفنديار پيوند زدند
در همان بيت‌هايي
كه پدر كنار بخاري مي‌خواند

كارگران مشغول كار بودند
و پيچی را كه تو از آن می‌آیی
اضافه آوردند.

نمی توانم دست های نیمه کاره ام را
توی جیب سوراخم کنم
آنوقت با ژست سیاسی
پای مرض هایم امضا بزنم

مجسمه اي سر بندر بريده بودند
پياله پياله شب جشن بوسه هامان را سرريز مي شد...
بشارت مي دادند ديوانگي ات را دختر
آبشاري از پاهايت مي ريخت
دلفين ها چشم هايت را شناور شدند

گودال گور
پر و خالی
از سایه ی عابران

و تاريخ پيرانه‌سر
به ريش‌خند ايستاده بود.
ترازویی در دست

دو چشم ميشی غمگين هزار سال گذشت
پياده‌روها لبريز ِ او نيامد... بعد
«- گمون... نه! حتم به روحُم يه شو تجاوز شد»
و فكر می‌كند آن زن كه بار دارد بعد

کاش می‌شد
در یک مناظره
یا یک مشاعره بمیرم
نه در امتداد خیابانی مجهول
و غرق در خون

باید برف شده باشم
که بوی تناسخ را در سفیدی خامه حس نکردم

گاهی وقتها مجبوری
در تدفین خود شریک شوی
وخودی را به خاک بسپاری
که بارها و بارهاآن را در گوشه‌ی
متروک خانه ات انداخته‌ای

هزار دانه سر انداخته‌ام
قهوه‌ام را بی شیر و شکر
مزه می‌کنم

من انسانم
تكرار مي‌كنم شلاق تكرار مي‌كنم شلاق
انسان
شلاق
انسان
شلاق
انسان
من انسانم!
بايد به ياد بياورم